เมื่อพูดถึงคำถามว่า ทำไมมนุษย์ถึงต้องมีรัฐ

ตำรารัฐศาสตร์มักพาเราย้อนกลับไปหานักคิดอย่าง Thomas Hobbes และ John Locke แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่าการท่องจำแนวคิด คือการมองว่าคำถามนี้ยังคงตามหลอกหลอนโลกการเมืองในปัจจุบันอย่างไร

Hobbes มองมนุษย์ด้วยสายตาที่ระแวดระวัง เขาเชื่อว่าเมื่อไม่มีอำนาจกลางคอยกำกับ ความกลัวและการแข่งขันจะผลักให้มนุษย์ทำร้ายกันเอง รัฐจึงเกิดขึ้นจากความจำเป็น ไม่ใช่จากอุดมคติ เป็นราคาที่มนุษย์ยอมจ่ายด้วยเสรีภาพบางส่วน เพื่อแลกกับความสงบและความอยู่รอด แนวคิดแบบนี้อธิบายโลกที่อำนาจแข็งแรงมักถูกมองว่า “จำเป็น” ในยามที่ความไม่แน่นอนเพิ่มสูงขึ้น

Locke กลับมองมนุษย์ต่างออกไป เขาเชื่อว่ามนุษย์มีเหตุผล มีศักดิ์ศรี และมีสิทธิตามธรรมชาติอยู่ก่อนแล้ว รัฐไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อกดทับ แต่เพื่อคุ้มครองสิ่งที่มนุษย์พึงมี หากรัฐไม่ทำหน้าที่นั้น หรือใช้อำนาจเกินกว่าความยินยอมของประชาชน รัฐก็สูญเสียความชอบธรรม แนวคิดนี้เองที่กลายเป็นรากฐานของรัฐเสรีประชาธิปไตย และส่งอิทธิพลต่อการออกแบบการเมืองโลกยุคใหม่

เมื่อหันกลับมามองโลกวันนี้ ภาพของการที่ประเทศขนาดใหญ่เริ่มเข้าไปจัดระเบียบ กำกับ หรือแทรกแซงประเทศขนาดเล็ก ไม่ว่าจะในนามของความมั่นคง เศรษฐกิจ หรือคุณค่าทางการเมือง ทำให้คำถามเดิมกลับมามีน้ำหนักอีกครั้ง อำนาจที่เข้ามานั้นคือความจำเป็นแบบ Hobbes หรือเป็นการล่วงล้ำสิทธิแบบที่ Locke เตือนให้ระวัง

สิ่งที่ถูกท้าทายไม่ใช่แค่เส้นเขตแดนของรัฐ แต่คือพื้นที่ของสังคมพลเมือง และความหมายของอธิปไตย ว่าแท้จริงแล้วเป็นของใคร ในโลกที่อำนาจไม่สมดุล ประเทศเล็กอาจไม่มีทางเลือกมากนักในเชิงกำลัง แต่ยังพอมีพื้นที่ในการยืนหยัดผ่านหลักคิด ว่ารัฐควรดำรงอยู่เพื่อคุ้มครองผู้คน ไม่ใช่ทำให้ผู้คนต้องยอมจำนนต่ออำนาจที่ตนไม่ได้เลือก

บางทีคำถามสำคัญของยุคสมัยนี้จึงไม่ใช่ว่า ใครมีอำนาจมากกว่า

แต่คือ อำนาจนั้นถูกใช้อย่างมีขอบเขต และมีความชอบธรรมเพียงใด

—

PONGPUNT’s Insights

การเมืองคือเรื่องของการอยู่ร่วมกัน

ไม่ใช่แค่เรื่องของผู้ที่แข็งแรงที่สุด

#johnlocke#thomashobbes#รัฐ